Johan van de Berg stopte met offset en stapte over op printen. Zijn uitgeverij in Almere verkoopt vooral streekboeken en kalenders. ‘Het is voor mij een compleet raadsel waarom niet veel meer uitgevers deze weg opgaan.’

Het begon voor Uitgeverij Van de Berg met Laate Oogst van Koos vann Sikknboer. Tegelijkertijd verscheen Uske, Fuske, Stro, gevolgd door Inleiding tot de geologie en geomorfologie van België. Het is duidelijk: we hebben het hier niet over een uitgeverij van dertien in een dozijn. Johan van de Berg (39) is directeur-eigenaar van Uitgeverij Van de Berg in Almere. Zijn wortels liggen verderop naar het oosten in Enschede. ‘Samen met mijn vader nam ik in 1984 boekhandel Witkam van de oprichter over. Witkam stond in de Twentse regio vooral bekend om zijn uitgaven van streekboeken. In eigen beheer verschenen er bij Witkam drie tot vier uitgaven per jaar.’

Direct na zijn Atheneum begon Johan van de Berg op negentienjarige leeftijd in de boekwinkel. Na een paar vervelende ervaringen met drukkers besloot hij het anders aan te pakken. Van de Berg: ‘Tijdens een boekpresentatie van twee verschillende uitgaven in Oldenzaal en Enschede stond op de rug van beide uitgaven Oldenzaal. Daar hoef je in Enschede natuurlijk niet mee aan te komen. Andere boeken bleven zo lang smetten dat lezers hun vuile handen in de winkel lieten zien. Als het zo slecht is, kunnen we het zelf beter, dacht ik.’

Achter de winkel installeerden Van de Berg senior en junior een kleine drukkerij. De drukker drukte en moeder deed de afwerking. ‘Eenvoudig zwart/wit drukwerk en een naai- en snijmachine zorgden ervoor dat we een deel van onze eigen boeken konden maken’, zegt Van de Berg. Hij specialiseerde zich in de streekboeken, uiteraard in dialect en begon met streekkalenders. Een gouden greep, bleek later. Van de Berg produceert nu per jaar zo’n zestigduizend kalenders in twaalf edities. Hij zocht en vond auteurs die kenmerkende spreuken en interessante weetjes uit verschillende windstreken bij elkaar sprokkelen. Dit jaar verschijnt voor de eerste keer de Sranan Odo kalender. Een gok, geeft Van de Berg toe, want hij heeft geen idee of de kalender bestemd voor Suriname gaat lopen. ‘Voor dat je weet of het een succes is, ben je drie jaar verder’, is zijn ervaring.

Het fonds van Uitgeverij Van de Berg telt circa tweehonderd titels. Jaarlijks verschijnen er dertig tot veertig uitgaven in uiteenlopende oplages. ‘Een van onze bestsellers is De Biebel in de Twentse Sproake, een vertaling van het Oude Testament in het Twents.’ Van het boek zijn vijfduizend exemplaren verkocht en de vierde druk staat op stapel. 'Eind jaren negentig moest ik een aantal knopen doorhakken. De productie achter de boekhandel was zo goed als onmogelijk door de beperkte ruimte. Ook wilde ik centraler in het land zitten om sneller bij klanten te kunnen zijn. Ik koos uiteindelijk voor Almere en besloot tegelijkertijd de offset vaarwel te zeggen en alleen nog te gaan printen.’Johan van de Berg hield de boekhandel in Enschede nog aan. Maar nadat twee jaar geleden zijn vader overleed, was dat niet langer haalbaar. ‘De winkel van Streekboekhandel Witkam hebben we gesloten, maar op het web bestaat de boekhandel nog steeds. Dat werkt uitstekend. Eén keer per jaar gaat er een mailing de deur uit naar circa achtduizend vaste klanten. Hierin zijn onder andere onze nieuwste uitgaven te vinden. En onze klanten weten ons ook via internet goed te vinden.’

De mailing en het web vormen een prima vehikel om nieuwe en langer bestaande titels onder de aandacht te brengen. Van de Berg is tevreden met de keuze die hij maakte ten faveure van printen. ‘Ervaring is de optelsom van fouten’, citeert hij een van zijn eigen spreukenkalenders, ‘en het duurde even voordat we de productie op orde hadden, maar ik zou niet meer anders dan met printing-on-demand kunnen werken.’ In Almere heeft hij nog steeds pallets met boeken staan die in offset zijn gedrukt. ‘Wanneer ik daar naar kijk, weet ik dat een goede keuze heb gemaakt. Voorraden houden we niet meer aan. Negentig procent van wat we hier produceren is verkocht voordat het gemaakt wordt. Als uitgever kijk ik vooral naar de prijs van een verkocht product en niet – zoals veel van mijn grafische collega’s nog steeds doen – naar de kosten van een geproduceerd product.’

Van de Berg heeft alle machines in huis om complete boeken en kalenders te kunnen maken. ‘De opmaak van pagina’s gebeurt op de pc met FrameMaker. Dat is handig, want daarmee kun je voor de printer ook goede impositieschema’s maken.’ Op een A3-vel print hij zes kalendervellen tegelijk. ‘Dat is dus de basis van zes kalenders voor de prijs van één tik.’ Johan van de Berg: ‘Het is bij de oplagen zoals wij die draaien essentieel dat je het hele productieproces in eigen huis hebt. Dat begint met de prepress en eindigt met het afwerken. Aan geprinte vellen heb ik niets. Ik moet complete boeken hebben. De grootste bottleneck vormt het afwerken. Daar heb je nog veel handen bij nodig en die zijn er niet altijd. Ook de machines zijn of te zwaar, omdat ze ontworpen zijn om permanente productie te draaien in een drukkerij of te licht omdat het kantoormachines zijn.’

Nog meer nadelen? ‘Papier moet wel minimaal 75 grs zijn, wil het ongestoord door de machine lopen. Kleuren voordrukken die gemaakt zijn op de laserprinter kunnen niet door de zwart/wit machine omdat de olie dan smelt en het een smeerboel wordt. Maar dit zijn kleine problemen die je kunt omzeilen.’ Veel belangrijker dan de techniek, zijn de economische voordelen van POD voor Uitgeverij Van de Berg. Johan van de Berg: ‘Onze boeken en kalenders zouden in offset hoogstwaarschijnlijk moeilijk kunnen bestaan. We hoeven weinig voor te financieren en omdat het productieproces zo kort is, heb je ook daar een luttel bedrag voor nodig. Ik werk voor een beperkte markt, maar wel een die gestaag groeit. Technisch zijn de mogelijkheden nog lang niet uitgeput. Zo heb ik hoge verwachtingen van inkjet. Een ding begrijp ik echt niet. Het is voor mij een compleet raadsel waarom niet veel meer uitgevers deze weg opgaan.’

Leon van Velzen

Wie het fonds van Uitgeverij Van de Berg wil bekijken kan terecht op:

www.streekboeken.nl of www.uitgeverijvandeberg.nl.

[Publicatie: Graficus 44, 31 oktober 2002]

Sterkste punten POD van Johan van de Berg

Van de Berg doet het met Canon

Van de Berg in Almere werkt met machines voor zwart/wit en kleur van Canon. Johan van de Berg roemt vooral de service van het bedrijf. ‘Wanneer je start met printen, loop je altijd op tegen aanloopproblemen. Die zijn allemaal goed opgelost. Voor onderhoud komt er nu een keer per maand een monteur langs.’

Naast een Canon iR110 voor het zwart/wit hoogvolume werk, staat er een 1130 Colour Laser Copier, eveneens van Canon. Hij beschikt over een naaimachine, want – zo vindt Van de Berg – een kwaliteitsboek eist dat het genaaid is. Een snijmachine moet te zijner tijd plaats maken voor een driesnijder. Lamineren van de omslagen gebeurt onder eigen dak.

Vragen of opmerkingen naar: redactie§magazijn.nl

© 1998 - 2010 |  Uitgeverij Het Nederlands Magazijn bv
Laatst bijgewerkt: 22 juni 2010

Al het gepubliceerde werk op deze website valt onder de spelregels van creative commons.