|
|
|
|
Digitale bladeraar versus de papieren interface Uitgevers zoeken naar de ideale digitale bladeraar. Naar gereedschap waarmee ze hun informatie het beste via web of mobiele telefoon kunnen presenteren. Waarom is de competitie met die vertrouwde papieren interface zo moeilijk? Hoe goed je ook zoekt, in de incunabelen die na de uitvinding van de boekdrukkunst verschenen, zul je nooit een handleiding aantreffen hoe je boeken moet lezen. Zelfs toen het ongeletterde volk leerde lezen, begreep iedereen dat wilde je verder komen in boek of krant je de pagina’s diende om te slaan. Da’s overal ter wereld zo. Soms lees je van rechts naar links of blader je van achter naar voor, het doet er niet toe. De papieren interface die teksten en beelden tot leven laat komen in het hoofd van de lezer kan heel goed zonder begeleidende instructies. Zodra je met een muisklik een digitale bladeraar opent luidt de welkomstboodschap: ‘Instructies: klik (of sleep) op de hoeken van de pagina om te bladeren. Klik op de pagina om in te zoomen.’ Hoe komt het toch dat de bouwers van deze interfaces hardnekkig blijven steken in de fase van de postkoets met motor? Nog niet zo lang geleden was dat de metafoor bij uitstek om uit te leggen dat nieuwe technieken altijd teruggrijpen naar bestaande en bekende methoden. De carrosserie van de eerste automobielen leek dan ook meer op een kar zonder paarden in de leidsels, dan op wat we nu een auto noemen: ontwerpen met de blik vooral gericht op de achteruitkijkspiegel. Bouwers van digitale bladeraars proberen sinds 1998 het gemak, de souplesse en de elegantie van een bedrukte pagina te benaderen. In de herfst van 1998 kwamen pioniers als NuvoMedia en SoftBook met het Rocket eBook en de SoftBook Reader op de Amerikaanse markt: de eerste machines waarmee e-boeken te lezen waren. Opmerkelijk was - en is in sommige gevallen nog steeds - het ontwerp van deze machines. De bouwers deden er veel aan om ze in alles te laten lijken op hun papieren evenknie. Zelfs aan een lederen omslag ontbrak het deze minicomputer niet. Toshiba liet in 2001 op de International Book Fair in Tokio een prototype reader zien, waarbij twee staande LCD-schermen wanhopig proberen een boek te imiteren. De mimicry van het papieren boek verleidt ingenieurs tot op de dag van vandaag. Springen over je eigen schaduw is lastiger dan gedacht. Uitgeverij VNU Business Publications stopte de digitale versies van de uitgaven Emerce, PCM, Computer Idee en Computable. De uitgever koos bij de digitale verspreiding voor het systeem van het Amerikaanse bedrijf Zinio. De software van Zinio zet papieren tijdschriften om naar een digitale vorm en biedt daarbij een dienst om die versies vervolgens te downloaden. Voor het lezen van die digitale software is een speciale 'reader' nodig. De essentie is dat Zinio bepaald geen prettig systeem voor de gebruiker is. Geen prettig systeem, zou je een goed gelukt eufemisme kunnen noemen. Sinds de komst van het web worstelen uitgevers met technieken om de inhoud van kranten, tijdschriften en boeken op een prettige manier achter glas aan de lezer te presenteren. We willen als lezer een digitale bladeraar die de essentie van boek, krant, of tijdschrift ten minste benaderd. Wie de goede, oude papieren interface voor ogen haalt, komt al snel tot een voor de hand liggend rijtje. Een pagina moet overzichtelijk zijn, goed leesbaar, liefst wanneer nodig voorzien van kleur, geen extra energiebronnen nodig hebben, direct toegankelijk zijn zonder muizen of toetsenborden en vooral heel goedkoop. De lijst is uit te breiden met nog wat andere wensen, maar zelfs deze beperkte opsomming is voor de huidige bouwers van digitale bladeraars een brug te ver. De essentie van het probleem is dat het gros de beleving van lezen en kijken op papier direct probeert te vertalen naar een afbeelding achter glas. Dat leidt tot Zinio-achtige oplossingen waarbij je als lezer naar een kopie van een papieren tijdschrift zit te kijken en - inderdaad - door een muisklik op een hoekje op de pagina kunt omslaan naar een volgende pagina. Maar het probleem reikt verder. Informatie achter glas heeft alleen maar zin als deze ook verrijkt wordt. Elle Girl digital doet dappere pogingen om meer te bieden dan een artikel met links naar de adverteerders. Meer informatie, meer teksten, meer beelden, meer audio, meer video – alles kan, maar alles kost ook extra geld. Daar zit een bekende kneep. Hoe laat je lezers extra betalen voor informatie die ze extra krijgen in een tijd dat alle signalen op ‘gratis’ staan? Nou ja, gratis? Ergens ligt een rekening en vaak is dat bij de adverteerder. Het is geen vrolijk beeld voor de digitale bladeraar. Met een flitsende interface overbluf je enige tijd de lezer, maar deze haakt af wanneer blijkt dat in de papieren uitgave hetzelfde te halen valt en er voor meer diensten extra betaald moet worden. Opinio, het weekblad van investeerder en IT-deskundige Roel Pieper koos de tegenovergestelde weg. Pieper en de zijnen zoeken de oplossing niet in het verrijken, maar juist in het verarmen van informatie; in het weglaten van frivoliteiten zoals foto’s, infographics en advertenties. Hoofdredacteur van dit Nieuwe Weekblad Jaffe Vink vindt dat de presentatie van puur tekst vooral de verdieping ten goede komt, terwijl Pieper benadrukt dat op deze manier de inhoud van het blad ook prima te lezen is via het web of op een mobiele telefoon. Diepgravende, opiniërende informatie op een piepklein beeldscherm van een telefoon? Al jaren hangt de belofte van het e-book boven de markt zonder dat deze belofte is ingelost. Dat heeft alles te maken met die moeilijke interface, maar er is meer aan de hand. Neem een boek. Betrekkelijk goedkoop te produceren en waar je ook bent gemakkelijk te lezen. Er kleven twee grote nadelen aan een boek. Zo zijn ze niet altijd verkrijgbaar - maar internet en printers maken dat probleem steeds minder nijpend - en ze zijn zwaar. Dat laatst zou op te lossen zijn met digitale readers zoals de monochrome iLiad van iRex technologies. Hun website opent dan ook niet voor niets met Chapter 1 van een gedigitaliseerd, papieren boek. ‘De iLiad is een draagbare machine waarmee je kunt lezen en schrijven, net als op papier, waar je ook gaat’. Inderdaad, het is net papier. Alleen moet de lezer voordat er ook maar één letter gelezen kan worden voor deze interface op dit moment zo’n 649 euro neertellen. Met zo’n prijs blijft de massamarkt nog wel even achter de horizon, zoals de Rocket eBook en de SoftBook Reader al negen jaar geleden bewezen. Bij digitale bladeraars gaat het om zowel harde als zachte zaken. De hardware is met miljoenen pc’s en evenzoveel beeldschermen in feite geregeld. De even harde werkelijkheid is dat pagina’s achter glas de lezers tot op heden niet kunnen bekoren. Hetzelfde probleem treft PDA’s, mobiele telefoons of nieuwe initiatieven zoals de iLiad. Hoop op beter is er wel met flexibele beeldschermen die zijn op te vouwen en weinig energie verbruiken. Keer op keer zijn productaankondigingen te lezen en schuifelen de bouwers stapje voor stapje vooruit, maar het blijft zoeken en tasten in een wereld waar je alleen iets te zoeken hebt met hele diepe zakken. Dan de software. Hier spelen de bekende aanbieders hun eigen rol met bestandsformaten en lettertypen. Adobe was met zijn Acrobat reader voor PDF een van de eerste die informatie leesbaar wist te presenteren voor meerdere platforms. Hetzelfde Adobe, met naast zich Microsoft en Apple, investeerden veel tijd en moeite om letterfonts te ontwikkelen die het lezen op een beeldscherm minder vermoeiend zouden maken. En er zijn tientallen aanbieders (zie schema) die de digitale bladeraar op de leest van de uitgever proberen te schoeien. Maar die uitgever heeft meer problemen. Hoe zit het met het beheer van de rechten in de knip- en plak cultuur van het web? Digital rights management is al ver gekomen, maar steekt menig uitgever nog als een visgraat in de keel. Fonts, rechten, links, het al dan niet verrijken van informatie, het inbedden van digitale publicaties in de workflow; met creativiteit en stug doorzettingsvermogen kunnen deze problemen worden aangepakt. De fysieke belemmeringen van het lezen achter glas blijven echter. Beeldschermen moeten loskomen van het starre glas waarin ze gevangen zitten en waarbij muis en toetsenbord de dienst uitmaken. Ook op dat front is beweging. Adobe is hoofdsponsor van een technische denktank waar ideeën van schrijvers, schilders, auteurs en een enkele uitgever elk jaar tijdens ‘Conferentie Ted’ – www.ted.com – worden gepresenteerd. Een fascinerend filmpje laat zien hoe wiskundige Jeff Han van de universiteit van New York een multi touch beeldscherm toont. Geen muis, geen toetsenbord, maar tien vingers die door te bewegen en harder of zachter op het scherm te duwen vormen en acties mogelijk maken. Technieken zoals deze multi touch schermen zouden al zo goed als marktrijp zijn. Weer een belofte. En zelfs als deze belofte binnen afzienbare tijd wordt ingelost, heeft de digitale bladeraar als uitdager aan de papieren interface nog altijd een kwaaie. Leon van Velzen [Media Facts, mei 2007]
|
Vragen of opmerkingen naar: redactie§magazijn.nl
© 1998 - 2010 | Uitgeverij Het Nederlands Magazijn bv
|
