Uniek boek over levende en verdwenen Haagse grafici

Over Lood, Ossegal & Drukkersverdriet

Leon van Velzen schreef een opmerkelijk boek. Over dappere en maffe drukkers. Over opmerkelijke technische ontwikkelingen, harde sociale conflicten en vindingrijke werkgevers. Over verraad tijdens de Tweede Wereldoorlog, liederlijk gedrag en heldenmoed. Vergeten geschiedenissen komen boven tafel. Grafische kopstukken tot leven. 

Fokko Tamminga van drukkerij ANDO lithografeerde en drukte de 240 pagina’s volgens de hoogste grafische eisen. Ad Molier van binderij Molier verzorgde de afwerking van het boek op een klassieke manier. Bau Winkel tekende voor de opmerkelijke typografie. Peter van Dam en Mieke Hubeek verzorgden het bronnenonderzoek.

  Eens bloeide de grafische bedrijfstak in Den Haag. In het centrum van de stad verdienden honderden mensen hun brood met het vermenigvuldigen van nota’s, wetten, circulaires of met het bedrukken van snoepzakjes, kranten en tijdschriften. Het sonore gestamp van de drukpersen klonk van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat. Binders hadden hun handen vol aan het afwerken van al dat drukwerk. Bakfietsen met clichés reden af en aan. Den Haag was een stad met een rijke grafische traditie.

De motor achter de bloei van de grafische bedrijfstak vormden de nationale en provinciale overheden. Toen deze hun diensten privatiseerden, betekende dat uiteindelijk de nekslag voor de Haagse bedrijven in de binnenstad. Maar er was meer.

In de jaren zestig van de vorige eeuw tekende de gemeente Den Haag de contouren van een vernieuwde stad. Wegen gaan dwars door oude woonwijken. Woonhuizen en bedrijfspanden moeten daarvoor plat. Ook buurtbewoners nemen steeds minder genoegen met die lawaaiige drukpersen die midden in de woonwijken aan de andere kant van de dunne muur staan te draaien. De aan- en afvoer van grondstoffen zoals bijvoorbeeld papier loopt in de jaren zeventig steeds vaker vast in het snel groeiende verkeer. Geen drukpers kan meer verplaatst worden zonder de hulp van een hoogwerker. 

Den Haag kende veel familiebedrijven die in de jaren zestig een eerbiedwaardige geschiedenis achter de rug hebben. Drukkersfamilies hoorden in vroegere jaren tot de gegoede burgerij. De oprichter van de drukkerij zorgde door zuinig beleid en het opnieuw investeren van familiekapitaal voor een gestage bron van inkomsten. Tegelijkertijd zorgde deze handelwijze voor een traditionele manier van bedrijfsfinanciering. Op het moment dat drukkers en binders de huisvesting in de binnenstad voelen knellen en de verkrotte woonhuizen moeten worden ingeruild voor een modern pand op een industrieterrein is de financiering van dergelijke plannen nauwelijks rond te krijgen.  

De broodnodige investeringen in nieuwe techniek zijn psychisch door deze leiders nauwelijks op te brengen. Zij zijn groot geworden met loodzetsel en boekdruk en weigeren in te zien dat er nieuwe en vooral snellere technieken op komst zijn. 

Kenmerken de naoorlogse jaren zich door schaarste en door het opnieuw bouwen, eind jaren vijftig zet een stevige groei in. Gedurende de jaren zestig groeien Haagse bedrijven naar hun maximale personeelssterkte. In de jaren ’70 - ’80 is het de omschakeling van lood naar offset die als een zeis langs de bedrijven gaat. Nog moe van die slag wordt in de jaren ’80 -’90 een andere visie op de markt geëist. Niet meer afwachten, maar agressief klanten binnenhalen.

Veel Haagse grafische bedrijven leggen in de ruim vijftig jaar die verstreken sinds de Tweede Wereldoorlog het loodje. Namen van bedrijven die niet kapot konden: Blommendaal, Trio, Esveha, Mouton, Lankhout-Immig, Semper Avanti, Mortelmans, Smulders, Belinfante, Cevado, Ten Hagen, Dijkman, De Haagse Drukkerij, Levisson, Nijgh-offset, Roepers, La Riviere Voorhoeve en niet te vergeten de Zuid-Hollandsche Drukkerij. Namen die onder grafici, zeker onder de grafici in Den Haag, veel herinneringen losmaken en die, ondanks dat ze ergens in de geschiedenis schipbreuk leden, het verdienen om bewaard te blijven.

Medio 1998, bij het 750 jarig bestaan van de stad Den Haag verscheen een levendig boek over de geschiedenis van de grafische bedrijfstak. Vergeten geschiedenissen kwamen boven tafel. Dat maakt het boek niet alleen interessant voor de grafische bedrijfstak, maar voor iedereen die belangstelling heeft voor Den Haag.

Over Lood, Ossegal en Drukkersverdriet is uitverkocht en alleen nog antiquarisch verkrijgbaar.

Vragen of opmerkingen naar: redactie§magazijn.nl

© 1998 - 2010 |  Uitgeverij Het Nederlands Magazijn bv
Laatst bijgewerkt: 22 juni 2010

Al het gepubliceerde werk op deze website valt onder de spelregels van creative commons.